Stawy we Wrzosach – Kraina Wód i Ptaków

W otoczeniu lasów, na rzece Juszce, rozciągają się Stawy we Wrzosach – dwa rozległe stawy rybne o powierzchni około 120 ha, tworzące malowniczy krajobraz wodny. Na południu leży Staw Górny, na północy Staw Dolny. Oddziela je grobla którą biegnie szosa Wrzosy – Rudno. Kręte brzegi stawów porastają pasy szuwarów trzcinowych, które znajdziemy też na niedostępnych wyspach. A przylegające do stawów podmokłe olsy kryją niejedną tajemnicę. Ten kompleks leśno-stawowy to perła przyrody Magicznego Śródlesia.

Stawy są regionalną ostoją ptaków wodnych, w której życie toczy się w wodzie, trzcinach i na wyspach. Wiosną na lustrach wody odbywają swe widowiskowe toki gęgawy, perkozy dwuczube i łyski. Latem można obserwować tu ptasie rodzinki. Jesienią wielkie przeloty kaczek, gęsi, łabędzi i żurawi. O świcie i o zmierzchu spotkać można na wodzie bobry i wydry. A w ciepłe letnie wieczory żerujące nad taflą stawów nietoperze. Każdy spacer po Stawach we Wrzosach odkrywa nowe historie życia nad wodą tego bogatego lokalnego ekosystemu.

Łabędź krzykliwy – strażnik Wrzosów

Ptasim symbolem Stawów we Wrzosach jest łabędź krzykliwy – najrzadszy gatunek lęgowy tego obszaru. Jego charakterystyczny, trąbiący głos rozbrzmiewa nad wodami i trzcinami, wprowadzając nas w wyjątkowy klimat stawów. Łabędź krzykliwy jest nie tylko pięknym ptakiem, ale także jest bardzo towarzyski. Usłyszenie koncertu grupy łabędzi krzykliwych na długo pozostaje w pamięci wędrowca. Pozwala choć na chwilę przenieść się myślami do innego świata – świata dzikiej przyrody.

Życie nad wodą – ptaki i inni mieszkańcy stawów

Stawy we Wrzosach to wspaniała ostoja ptaków wodnych i błotnych. W okresie lęgowym obserwować tu można takie rzadkie ptaki, jak: bielik, błotniak stawowy, bocian czarny, podróżniczek, zimorodek czy żuraw. Do nie mniej fascynujących gatunków należą ponadto: brzęczka, gągoł, gęgawa, perkoz dwuczuby, samotnik i wodnik. W sezonie przelotów pojawiają się liczne ptaki migrujące, np. bekas kszyk, biegus zmienny, brodziec piskliwy, cyraneczka, czapla biała, gęś tundrowa, rożeniec czy świstun, a niekiedy trafiają się tu ornitologiczne rzadkości, taki jak: bernikla kanadyjska, czapla purpurowa, kazarka, nur rdzawoszyi czy szlachar.

Nie tylko ptaki nadają charakter temu miejscu – w wodach i na brzegach stale bytują bóbr, rzęsorek rzeczek i wydra, a nad taflą stawów w ciepłe letnie wieczory i poranki można obserwować żerujące nietoperze: nisko nad wodą latają nocki rude, a na wysokości koron drzew borowce wielkie.

Roślinność wodna i ekosystem przyległych olsów

Stawy we Wrzosach charakteryzują się bogactwem roślin wodnych i szuwarowych. Wzdłuż brzegów dominują szuwary trzcinowe. Niekiedy tworzą one oddzielne wyspy. Porastają też obrzeża wyżej wyniesionych wysp. Interesujące są skupiska pałki szerokolistnej, czasem razem z manną mielec, tworzące pływające wyspy. Spotkać na nich można także kosaćca żółtego, psiankę słodkogórz czy jeżogłówkę gałęzistą. W stawach pojawiło się także nowe stanowisko kotewki orzecha wodnego – rośliny pływającej, charakterystycznej dla czystych wód, będącej symbolem zdrowego ekosystemu.

Brzegi stawów porastają podmokłe lasy, głównie olsy. To malownicze lasy, w których olsze czarne tworzą kępy porośnięte wieloma gatunkami mchów. Dolinki wokół kęp na wiosnę zalane są wodą. To najdziksze nasze lasy, w których gnieżdżą się: żuraw, samotnik, słonka. A także rzadkie dziuplaki: muchołówka białoszyja, siniak oraz dzięcioły – czarny, zielonosiwy i dzięciołek.

Jesienią, po spuszczeniu wody, odsłaniają się pozostałości dawnych lasów w postaci fantazyjnie urzeźbionych pni, co dodaje temu miejscu wyjątkowego charakteru, przypominającego wykopaliska archeologiczne.

 

Warto wiedzieć – Stawy we Wrzosach

• Ochrona przyrody – stawy znajdują się w otulinie rezerwatu przyrody „Uroczysko Wrzosy”, na terenie Parku Krajobrazowego Dolina Jezierzycy oraz w obrębie Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Natura 2000 „Dębniańskie Mokradła”, co podkreśla ich znaczenie w zachowaniu różnorodności biologicznej i cennych siedlisk wodnych.

• Łabędź krzykliwy – najrzadszy gatunek lęgowy stawów; wyróżnia się wyprostowaną szyją podczas pływania i czarnym dziobem z dużą, klinowatą żółtą plamą; wydaje charakterystyczny, trąbiący głos. Gatunek towarzyski, często obserwowany w stadach.

• Ptaki wodne i błotne – w Stawach we Wrzosach i w ich bliskiej okolicy zaobserwowano ponad 140 gatunków ptaków w okresie lęgowym, w tym 20 gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej (m.in. łabędź krzykliwy, bielik, bocian czarny, błotniak stawowy, zimorodek). To miejsce jest jedną z najważniejszych ostoi ptaków wodnych na Dolnym Śląsku, także w okresie przelotów, kiedy zaobserwować tu można tysięczne stada gęsi tundrowych. Czasem udaje się zaobserwować na stawach takie ornitologiczne rzadkości, jak: bernikla kanadyjska, czapla purpurowa, kazarka, nur rdzawoszyi czy szlachar.

• Bielik – majestatyczny ptak drapieżny, stale obecny na stawach we Wrzosach. Charakteryzuje się masywną budową ciała, białym ogonem oraz potężnymi, szerokimi skrzydłami, które czynią go jednym z najbardziej rozpoznawalnych ptaków wodnych w Polsce. Często można go obserwować polującego nad wodą lub patrolującego brzegi w poszukiwaniu ryb.

• Nowe stanowisko kotewki orzecha wodnego – w stawach we Wrzosach pojawiła się kotewka orzecha wodnego, rzadka roślina pływająca, znana również z Tarchalickich Starorzeczy. Jej obecność łączy oba obszary i podkreśla wyjątkowy charakter przyrody w tym regionie.

• Rytm wodny stawów i pozostałości dawnych lasów – jesienią, gdy poziom wody w stawach jest obniżany i przeprowadzany odłów ryb, odsłaniają się fantazyjnie wyżłobione pnie dawnych drzew, które niczym naturalne rzeźby opowiadają historię krajobrazu wodnego. Wiosną stawy ponownie napełniają się wodą, a życie w ekosystemie wraca do pełnej intensywności.

 

Zadania odkrywcy – Stawy we Wrzosach

1. Obserwacja ptaków wodnych – wypatrz różne gatunki ptaków na wodzie, w trzcinach i na wyspach. Spróbuj zauważyć bielika, zimorodka lub łabędzia krzykliwego i opisz ich zachowanie.

2. Ślady zwierząt wodnych – poszukaj bobrów i wydr; obserwuj tamy, żeremia lub ślady w błocie. Zastanów się, jak te zwierzęta wpływają na życie stawu.

3. Rośliny wodne i trzcinowiska – policz lub narysuj różne rośliny rosnące w stawie i wzdłuż brzegów, zwróć uwagę na kotewkę orzecha wodnego i trzcinę.

4. Przeloty i sezonowe zmiany – obserwuj, jakie ptaki przylatują lub odlatują w różnych porach roku. Spróbuj zanotować zmiany w krajobrazie stawu podczas wiosny, lata i jesieni.

5. Spacer wzdłuż stawów – wybierz fragment brzegu lub wyspę, który Cię zaciekawił, i opisz szczegóły: odbicia w wodzie, ruch ptaków, dźwięki natury.

 

Karty pracy do pobrania: